Onafhankelijk onderzoek objecten met koloniale herkomst in Koninklijke Verzamelingen afgerond
In dit artikel:
In 2022 stelde het bestuur van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje‑Nassau (SHVON) een onafhankelijke commissie in om de rechtmatigheid en rechtvaardigheid van objecten met een koloniale herkomst binnen de Koninklijke Verzamelingen te onderzoeken. De commissie, onder voorzitterschap van prof. dr. Ekkart, heeft haar bevindingen en aanbevelingen op 13 mei 2026 aan het SHVON‑bestuur gepresenteerd. Het bestuur — onder wie voorzitter Koningin Máxima — heeft de conclusies omarmd en zegt de aanbevelingen te zullen uitvoeren.
Het onderzoek richtte zich op ruim duizend voorwerpen, vooral afkomstig uit het voormalige Nederlands‑Indië, Suriname en het Caribisch deel van het Koninkrijk, maar ook enkele stukken uit voormalige koloniën van andere landen. Veel van deze objecten staan nog in de verzamelingen of zijn langdurig in bruikleen bij musea. Bijna alle onderzochte stukken zijn via schenking in de collectie gekomen; meestal gegeven in ongelijkwaardige koloniale verhoudingen.
De commissie concludeert dat voor het overgrote deel van de geschenken tijdens het onderzoek geen directe aanwijzingen voor onvrijwillige verkrijging zijn gevonden. Voor een kleine categorie geldt echter dat de aanwezigheid mogelijk niet rechtmatig of rechtvaardig is — met name objecten die door schenkers als buit zijn meegenomen of direct te koppelen zijn aan militaire acties. Over deze specifieke gevallen bestaan serieuze vragen.
SHVON erkent dat beslissingen over die twijfelgevallen niet eenzijdig kunnen worden genomen en wil nadrukkelijk in overleg met vertegenwoordigers uit de landen van herkomst treden. Op advies van de commissie maakt de stichting de verzamelde onderzoeksgegevens zo snel mogelijk digitaal toegankelijk; hiervoor zijn middelen vrijgemaakt en onderzoeker S. van Wijk M.A. is aangesteld om zowel het onderzoek uit te voeren (sinds 1 mei 2024) als vanaf 1 juni 2026 de online ontsluiting verder vorm te geven. Op basis van gedeelde informatie wil SHVON, met deskundige begeleiding, gesprekken voeren over de toekomst van voorwerpen waarover ernstige vragen zijn gerezen.
Hoewel de SHVON‑collectie particulier is en niet tot de rijkscollecties behoort, is bij de aanbevelingen geprobeerd zoveel mogelijk aan te sluiten bij het rijksbeleid rond koloniale objecten. De publicatie van gegevens en de geplande consultaties markeren een nieuwe fase in de omgang met koloniale erfgoedstukken binnen de Koninklijke Verzamelingen en sluiten aan bij bredere maatschappelijke discussies over transparantie, herstel en (mogelijke) terugkeer van cultureel erfgoed.